Miphun Dawtnak, Dohthlennak le Chin Ralkap – Ram Kulh Cung Khenlet

Miphun Dawtnak

Chin a si mi paoh nih a tlangpi in Chin miphun cu kan dawt dih ko. Kan dawtning bel te aa dang cio i a si.

Chin miphun nih ‘Miphun Ni’ kan hmannak kum (70) a reng ti lo nain kan khuaruahnak cu Tribe/Clan nih a kan nenh peng rih ko.

Kanmah tein kan tialmi phunghram (State Constitution) le kanmah tein kan sermi ramkhel bu (Political institutions: legislature, executive, judiciary) pawl kan ngeih kho rih lo i kan khuaruahning hi a cangkuang kho hrim rih lo.

Miphun dawt kan timi zong hi kan nunphung (civilization) nih lai a rel ngaingai. Siangpahrang a ngei bal mi Arakan, Kawl le Mon pawl sining hi aa dang, Shan pawl zong an i dang.

Kachin, Karen le Karenni pawl hi kanmah he kan i lawh deuh ko nain dohthlennak ah an thawng i anmah zong an miphun dawtnak an langhter kho ngai.

Tahchunhnak ah, Arakan hi siangpahrang a ngei bal lo mi miphun sisehlaw atu dohthlennak a tuahtu bu hi caan tawite chungah an miphun nih bawmhchanh zia an thiam lai lo.

Kachin hi kanmah bantuk Tribe paruk/sarih an ngeih ko nain dohthlennak ah an thawng tikah an miphun nih dawtnak an langhter khawh cang. “Miphun Dawtnak” timi hmanthlak nganpi kha kan miphun nih duhsah tein kan i fiang cuahmah ve ko.

Dohthlennak

Burma Ramkomh ah independence le dohthlennak cu an chuak ti an ti. 1948 hrawnghrang a chuakmi dohthlennak bu, 1960 hnu a chuakmi dohthlennak bu, 1988 hnu a chuakmi dohthlennak bu, nai te tak i chuakmi dohthlennak bu tiin chan nih a van hrin thluahmah.

Kan raltuknak (Civil War) hi vawleicung ah a saucem a si. Dohthlennak bu za renglo a chuak. Atu ah, tlangcung hriamtlai thazaang vial te fonh usih law a sing renglo a si.

BGF le People Militia pawl fonh usih law Kawl ralkap tluk khi a si lai dah. Mah bantuk Ramkomh ah kan um tikah hriamtlai dohthlennak kan timi hi kan miphun caah a biapi taktak mi thil a si.

CNF hriamtlai dohthlennak hi kum (30) a luan ve cang. Taktak te kan ti ahcun, cu hlan pi in hriamtlaih dohthlennak tuah dingin kan rak zuam len nain kan rak ti khawh lo le si ko.

Biaknak le a dangdang bu hna bang in kan dohthlennak ah a kan temtawn cem tu cu Tribe/Clan khuaruahnak a si ve. Kan hriamtlaih dohthlennak hi kan ram/miphun sersiamnak he direct in aa tlaimi a si. Kan miphun huap in khuaruahnak le tuanchuahnak hi duhsah tein kan cawn cuahmah ve ko.

Chin Ralkap

British nih Chinram an tuk i an kan tei lio ah kan hriam an kan chuhpiakmi hi thawng li/nga pi a si. Chin Battalion zong ahhin Brigade ser duh ahcun ser khawh ding tiang in Chin pawl nih ralkap an rak tuan.

Nain, Chin Miphun Ralkap (CNA) cu kan innpa (India le Bangladesh) sining ruangah le ramchung thil chuak a um lo ruangah thazaang kan ser kho lo tiah an ti tawn.

A taktak kan ti ahcun, kan miphun – hruaitu le mipi – nih kan i ready rih lo ruang bik ah a si ko. A lamkip in kan thangcho cuahmah nain a caan (the fullness of the time) a phan rih lo i si ko.

Atu kum zabu ah Kawl ralkap pawl pin ah, Chinram ah ral dangdang zong a chuak i harnak tampi he kan um.

Hi harnak kha Chin Ralkap caah caan tha ah kan ser kho hnga maw? Theologian pawl nih harnak chungin theology cu an ser, Dohthlentu pawl nih harnak chungin dohthlennak cu kan tuah ve. Kan miphun a runven kho tu ralkap cu duhsah tein kan ser cuahmah ve ko.

Catialtu: Ram Kulh Cung Khenlet (CNF CEC Member)